Opdrachtgever
Holland Festival
Gepubliceerd
9 jun 2012
Opdrachtgever
Holland Festival
Gepubliceerd
9 jun 2012

Gesamtkunst tussen droom en nachtmerrie

Een video, laverend tussen droom en nachtmerrie. De camera zweeft traag over een berglandschap, op de achtergrond een verontrustende soundtrack van viool- en orgelklanken. Dan een honingraat vol zoemende bijen die in twee stukken uiteen getrokken wordt; daar achter twee vrijende lichamen. De kijker wordt binnengezogen in een esthetisch en complex universum waarin beeld en gelaagd en onderling verweven zijn, en symbolen vooral vragen oproepen. De beelden zijn afkomstig uit Cremaster 2 (1999), een werk van een van de bekendste levende kunstenaars van deze tijd.

Die kunstenaar is Matthew Barney (1967), die in het Midwesten van de Verenigde Staten opgroeide als een sportief kind, fanatiek in worstelen en American football. Hij ging aan de prestigieuze Yale universiteit studeren met de intentie plastisch chirurg te worden, maar switchte al snel naar de kunstafdeling. Eenmaal afgestudeerd raakte Barney begin jaren 90 bekend met The Cremaster Cycle (1994-2002), een serie van vijf lange films waarin het proces van creatie op verschillende niveau’s wordt verkend: onder andere biologisch, geologisch en mythologisch. De filmreeks is genoemd naar de musculus cremaster, een spier die verbonden is aan de testikels en reageert op externe prikkels, zoals temperatuurverschil. In de reeks wordt telkens weer op verschillende manieren teruggegrepen naar het moment in de embryonale ontwikkeling waarop de sekse nog niet bepaald is: alles staat nog open, een moment dat door Barney getypeerd wordt als ‘pure potentie’. Hij speelt hierbij niet alleen met het gegeven van sekse, maar ook met dat van soort. Zijn futuristische technologische fantasieën worden vaak bevolkt door half mens, half dier-achtige wezens.      


Weerstand en groei 
Barney, die zijn opleiding financierde door als model te werken, heeft een onmiskenbare fascinatie voor het menselijk lichaam, die in al zijn werken naar voren komt. Wat dat betreft is hij een duidelijke nazaat van de Body Art, een stroming uit begin jaren 70 waarin kunstenaars hun eigen lichaam inzetten als materiaal. Fysieke kracht en athleticism spelen een grote rol in zijn werken, en niet enkel op metaforisch niveau. Letterlijke verwijzingen naar het functioneren van het menselijk lichaam zijn ook terug te vinden, zoals in Drawing Restraints, in 1987 begonnen als een serie studio-experimenten dat zich baseert op het idee dat groei voortkomt uit weerstand, zoals een spier groter en sterker wordt door het eerst te (over)trainen en daarna te laten rusten.

Vaseline
Matthew Barney combineert videokunst met sculpturen, installatie en fotografie; ware Gesamtkunst die moeilijk te doorgronden is maar desalniettemin enorm populair is. Tijdens een solo expositie in 2003 in het New Yorkse Guggenheim (dat als decor diende in Cremaster 3) in nam hij het hele gebouw vrijwel letterlijk in beslag: het museum werd een multiplex bioscoop waarin The Cremaster Cycle in z’n geheel vertoond werd, terwijl sculpturen en props die in de films voorkwamen over de hele spiraalvormige galerij verspreid waren. Bezoekers stonden in de rij om eindelijk fysiek deel uit te kunnen maken van Barney’s ongrijpbare universum, met het risico zelf besmeurd te raken met Vaseline, een van zijn favoriete ingrediënten.   

Dood en wedergeboorte
Komend weekend is Matthew Barney aanwezig op het Holland Festival. Gedurende twee avonden zal hij in Theater Frascati werk opvoeren dat onderdeel is van het project ‘Ancient Evenings’: een live performance met muziek, beeldende kunst en film. Deze samenwerking van met Jonathan Bepler is gebaseerd op de gelijknamige roman van Norman Mailer uit 1988, die zich afspeelt in het oude Egypte. De mythe van dood en wedergeboorte, die ook in Mailers boek een grote rol speelt, wordt door Barney in een industrieel landschap geplaatst. Het moment van ‘pure potentie’ bij de ontwikkeling van een embryo is ditmaal terug te vinden in het proces van reïncarnatie. Tijdens hun residency in Amsterdam werden verschillende muzikale en narratieve ideeën door Barney en Bepler uitgewerkt; de resultaten hiervan worden gepresenteerd in een informele workshop met een internationale cast van performers, acteurs en zangers, met fragmenten van de film die van het gehele project gemaakt wordt.