Opdrachtgever
De Optimist
Gepubliceerd
20 okt 2010
Originele publicatie
Opdrachtgever
De Optimist
Gepubliceerd
20 okt 2010
Originele publicatie

Kunst voor iedereen, door iedereen

Cultuurliefhebbers kunnen voortaan persoonlijk bijdragen aan kunstprojecten dankzij voordekunst, een nieuw crowd funding initiatief. De Optimist sprak met Roy Cremers, medewerker van het Amsterdams Fonds voor de Kunst en een van de drijvende krachten achter voordekunst.

Het begint met een overzichtelijke website waarop een aantal toekomstige kunstprojecten gepresenteerd wordt; gekleurde balken geven aan welk percentage van de financiering al binnen is. Daaronder de tijd die er nog is om op 100% uit te komen. Voordekunst.nl is even eenvoudig als effectief: hier pitchen kunstenaars en kunstinstellingen hun project aan het publiek. In woord en beeld, vaak met een kort filmpje. De bezoeker kan kiezen of hij doneert en hoeveel: al vanaf € 10,- waan je je een ware mecenas. In 2009 werd door het Amsterdams Fonds voor de Kunst (AFK) het plan voor voordekunst opgezet, om het ondernemerschap in de sector te bevorderen en het draagvlak voor kunstprojecten meer zichtbaarheid te geven.
De eerste paar projecten die nu op de site staan zijn door het AFK zelf geselecteerd; het zijn veelal aanvragen voor projecten die al eerder bij het fonds zijn ingediend of in een paar gevallen projecten waar Cremers en zijn collega’s toevallig op stuitten. Een project op voordekunst.nl begint nooit op nul: het AFK doet, afhankelijk van de totale begroting, een eerste inleg. Dat moet eigenlijk ook, als publiek fonds, aldus Cremers: “We vinden dat we daar een eerste stap moeten zetten. Je selecteert de projecten, dus je moet ook een eerste inleg doen. Dat werkt naar de bezoekers toe ook bemoedigend en wekt vertrouwen.”



Ontstaansgeschiedenis
Aanvankelijk werd voordekunst opgezet in samenwerking met SellaBand, de website waarop muzikanten geld kunnen inzamelen voor het opnemen van een CD. Om het initiatief mogelijk te maken werd er een aanvraag ingediend binnen de Regeling Innovatie Cultuuruitingen van het Ministerie van OCW. Deze regeling had tot doel subsidie te geven aan vernieuwende activiteiten om zo het maatschappelijk draagvlak voor cultuuruitingen te verdiepen en te verbreden. Dit zou gaan in drie rondes; voor elke ronde zou drie miljoen euro beschikbaar worden gemaakt. De regeling sterft echter een vroegtijdige dood: tijdens Prinsjesdag 2010 werd bekend gemaakt dat er in 2011 geen geld meer voor beschikbaar zal worden gesteld.
In januari 2010 kreeg het AFK groen licht van het ministerie en werd alles in werking gesteld om het project van de grond te krijgen. Een maand later ging SellaBand failliet. “Ik kwam er via de website van 3voor12 achter dat ze failliet waren gegaan,” zegt Roy Cremers, “maar ze kondigden direct aan dat ze een doorstart wilden gaan maken. SellaBand werd vrijwel direct overgenomen door een Duits bedrijf, maar voor ons was er geen sprake meer van voortzetting van de samenwerking.” Er werd besloten verder te gaan met Webclusive: een bureau dat online communities en crowd fundingplatforms ontwikkelt en o.a. de 1% CLUB van een platform voorzag. Webclusive hielp voordekunst met het ontwikkelen van de technieken en leverde de website, die sinds eind september in een bèta-versie online is. Cremers presenteerde voordekunst eind september in Amsterdam tijdens PICNIC, het driedaagse ‘innovatie-festival’ dat wetenschap, creativiteit, technologie en het bedrijfsleven bijeen brengt.
“Begin november zal het platform officieel gelanceerd worden en vanaf 2011 zal het ook opengesteld worden voor kunstenaars om hun eigen project aan te melden,” licht Cremers toe. “De projecten die er nu op staan worden nog door ons gekozen, maar in de toekomst komt daar meer vrijheid in.” Het eerste project, de aanleg van een sociaal sculptuur annex skatepool op het NDSM-werk in Amsterdam-Noord van Miktor & Molf, is er al in geslaagd de financiering 100% rond te krijgen.

Hoe het werkt
“Het is zeker niet de bedoeling dat de aanvragers achterover gaan leunen zolang hun project op de site van voordekunst staat,” zegt Roy Cremers. “Een kunstenaar moet kunnen aantonen dat hij of zij in staat is een breed draagvlak voor het project te krijgen en zelf ook veel actie onderneemt om de financiering rond te krijgen.” Op hun beurt krijgen de donateurs altijd iets terug. Een donatie op voordekunst is zeker niet hetzelfde als een kale, anonieme overschrijving: de kunstenaars belonen hun donateurs met een persoonlijk aandenken of andere bijzondere wijzen van dank. Zo zal Leonard van Munster, die een ‘onbereikbaar eiland’ wil creëren in een waterpoel in Amsterdam Nieuw West, onder zijn donateurs boottochten rond het eiland verloten. Wie € 50,- of meer doneert aan ‘Mijn naam is Cohen’, het project van fotograaf Daniel Cohen en journalist Misha Cohen over identiteit in woord en beeld, krijgt als dank o.a. de toekomstige publicatie van het project cadeau. Op deze manier wordt doneren een stuk aangenamer en heb je als schenker, ook met een kleine beurs, het gevoel echt bij het project betrokken te zijn.

Publieksvriendelijk
Een belangrijke en voor de hand liggende vraag is of kunst door deze vorm van financiering automatisch ‘publieksvriendelijker’ wordt. Dwingt crowd funding zoals voordekunst dat nastreeft, de kunstenaar ertoe zijn of haar navel te laten voor wat het is en zich meer te richten op het brede publiek, ‘de massa’ en -vooruit, laten we ze erbij halen- Henk en Ingrid? Cremers ziet het mes aan twee kanten snijden. Enerzijds wordt er door fondsen en de overheid steeds meer nadruk gelegd op het verwerven van eigen inkomsten door kunstenaars, en het draagvlak voor hun werk. Crowd fundingspeelt hier direct op in. Daarnaast kan het voor projecten die zich op een bepaalde niche richten goed werken, omdat die niche op deze wijze een stuk zichtbaarder kan worden voor een breder publiek. “Wat heel belangrijk is, is het persoonlijk maken van een project en de kunstenaar(s) erachter,” licht Cremers toe. Daarom kiezen wij op de website voor filmpjes waarin de aanvragers zich presenteren. Ik krijg veel positieve reacties op deze aanpak: mensen vinden het fijn dat ze de persoon en het verhaal achter het project nu eens kunnen leren kennen. Het maakt het project veel persoonlijker en aantrekkelijker.”

Selectie
Het is een hele bewuste keuze geweest om selectie toe te passen op de projecten die bij voordekunst aangemeld worden. Dit zal ook in de nabije toekomst, als het opengesteld wordt voor aanvragers, blijven gebeuren. Cremers zag hoe het niet toepassen van selectie bij een initiatief als SellaBand tot problemen leidde. “Je moet ervoor waken om de bezoeker van je site te overvallen met duizenden projecten, groot en klein, goed en minder goed. Op die manier komt geen enkel project goed onder de aandacht van de bezoeker en raken de werkelijk vruchtbare projecten ondergesneeuwd.”
In de toekomst wil het AFK met meerdere partners in zee gaan om voordekunst tot een zo breed mogelijk platform te maken. “Het is zeker niet de bedoeling dat voordekunst zich beperkt tot Amsterdam of de Randstad,” legt Cremers uit, “het moet een landelijk initiatief worden. Door in zee te gaan met bijvoorbeeld landelijke private en publiek fondsen, of andere organisaties en bedrijven die kunst een warm hart toedragen kunnen we het draagvlak breder maken en ook meer financiering bij elkaar krijgen.”
Wanneer het AFK met partners gaat werken zullen de selectiecriteria ook afgestemd worden op die partijen waarmee het fonds in zee gaat. Dit kan per project verschillen. In de toekomst kan de aanvraag van een project zodanig getagd worden dat verschillende partners een melding krijgen. Het fonds in kwestie kan dan kiezen om wel of niet met de aanvrager in zee te gaan. Op die manier hoeven niet alle partners akkoord te gaan met de aanvraag en kan het draagvlak van het betreffende project specifieker vastgesteld worden.



De projecten van voordekunst blijven gedurende een aantal weken op de site staan. Het is voor iedereen zichtbaar hoeveel procent van de begroting al binnengeharkt is, en hoeveel geld er nog bij moet. Dit kan bemoedigend of ontluisterend werken, zowel voor de aanvrager zelf als voor de (aspirant) donateur. Wat gebeurt er als men op de laatste dag niet op 100% is uitgekomen? Cremers: “Er zijn twee scenario’s wat de begroting betreft. Wanneer een project blijft steken op 79% of minder gaat het project niet door; alle donateurs krijgen dan hun geld terug. Vanaf 80% wordt er een aangepast projectplan gemaakt, gebaseerd op het werkelijk behaalde bedrag, dat naar alle donateurs gestuurd wordt. Wanneer niemand concrete bezwaren maakt tegen dat alternatieve plan wordt het project alsnog voortgezet, in iets afgeslankte vorm.”

Het mes erin
Sinds Rick van der Ploeg staatsecretaris was van cultuur en media (van 1998 tot 2002) wordt er door de overheid veel nadruk gelegd op cultureel ondernemerschap en zelfbedruiping door kunstenaars en het vergroten van de publieksvriendelijkheid van culturele instellingen. Een initiatief als voordekunst speelt daar op in en is eigenlijk een logisch vervolg hierop. Ironisch genoeg wordt het mogelijk gemaakt door een regeling die inmiddels alweer is afgeschaft door het huidige kabinet, nog voor het z’n werking heeft kunnen bewijzen. Tijdens het gesprek gaat het onvermijdelijk over ‘het huidige politieke klimaat’ en kunst en cultuur in het Nederland van Rutte I. Dat overheidssteun voor kunstenaars en (structurele) subsidiëring van kunst en cultuur steeds minder vanzelfsprekend wordt is inmiddels een feit: de aangekondigde bezuiningen doen niet alleen de meest in zichzelf gekeerde kunstinstellingen vrezen voor hun voortbestaan.
Roy Cremers zegt desgevraagd dat hij de aangekondigde bezuinigingen betreurt. Niet zozeer vanwege de bezuinigingen zelf, maar vanwege de visie die erachter steekt, of beter gezegd: het gebrek daaraan. “De rigoureuze manier waarop er op cultuur bezuinigd wordt wekt bij mij de indruk dat er vast niet uitgebreid met beleidsmakers van het ministerie van OCW is gepraat, bij het opstellen van het regeerakkoord. De wijze waarop er nu gesneden wordt heeft veel consequenties voor alle takken van cultuur, niet alleen de ‘elitaire’ top, en ook voor aangrenzende sectoren zoals toerisme en horeca.”

Mecenas-cultuur
Ondanks de botte bijl van het huidige regeerakkoord ziet Cremers traditionele overheidsfinanciering niet verdwijnen, maar het zal ongetwijfeld niet langer de grootste vorm van financiering zijn. Crowdfunding zal in de toekomst alleen maar belangrijker worden, voorspelt hij, en we moeten daarbij ook kijken naar de wijze waarop dit in andere landen, bijvoorbeeld de Verenigde Staten, gebeurt. “Er was begin oktober een presentatie van ‘Americans for the Arts’ in het Concertgebouw; de belangrijkste Amerikaanse belangenorganisatie voor kunst. Het gaat bij hen o.a. om het creëren van een zo breed mogelijk draagvlak voor kunst en cultuur. Het is indrukwekkend om te zien hoe professioneel die organisatie dat aanpakt.” Daarnaast zal de mecenas-cultuur ook een grotere rol gaan spelen. “Alleen het Prins Bernhard Cultuurfonds heeft al meer dan 250 fondsen op naam. voordekunst kan deze suikerooms en -tantes, die ook bijdragen aan cultuur, zichtbaarder maken en op die manier stimulerend werken.”